Geçmiş
yüzyıllarda kent görünümleri
Geçmiş yüzyıllarda, gezginler, gittikleri kentlerle
ilgili anılar toplarken, bilinmeyen kentleri tanımlayan
resimler çizmişler. Yayımladıkları kitaplarda çizdikleri
kent görünümlerini kullanmışlar. O zaman kitle haberleşmesinde
ve genel yargıların edinilmesinde en önemli haber kaynakları
olarak, bölgeler ve ülkeler arasında dolaşan bu seyyahların
tuttukları günlükler, çizdikleri krokiler, gravürler büyük
değer taşımış.
Toplumlar, içinde yaşadıkları çevreyi resmetme arzusunu
hep duymuşlar ve verimliliklerinin yansıtıcısı olarak
görmüşler. Zamanla çok gezgin çeken kentlerdeki ressamlar,
kendi kentlerinin görünümlerini yapıp satar olmuşlar.
"VEDÜT RESMİ" olarak bilinen kent görünümleri
diye ayrı bir uğraş alanı ortaya çıkmış.
Günümüz kent görünümleri
Kent görünümleri, yukardan çekilmiş kent fotoğrafları
yada kent karikatürü değil; kent dokusunun panoramik çizimidir.
Kent krokisi temel alınarak çizilen kent görünümü, yerde
yaşanan kenti yukardan bakarak resmetmeye dayanır. İçinde
mimari dokunun parçası olmuş esprili figürlerin de yer
aldığı kent görünümleri, resimsel kaygı taşıyan, üç boyutlu
krokilerdir. Çizgi değerine sahip, derinliği olan kent
dokusu resimleridir.
Kent görünümleri, kent krokisini mimari dokuya taşıyarak,
tarihi turistik bina ve kalıntıları ve birbirlerine olan
konumlarını tanımlarlar. Tarihi dokuyu öne çıkartırlar.
Kent çizimlerini gerçekleştirirken, dikkat edilmesi gereken
unsurlar ve kent stilizasyonu yaratmanın ayrıntılarını
beş başlıkta toplayabiliriz.
*Kompozisyon ve Bakış Açısı
*Derinlik
*Çizgiler, Figürler ve Nesneler
*Renkler ve Tonlar
Kompozisyon
ve Bakış Açısı:
Kompozisyon yapılandırılırken temelde, gökyüzü
alanı, deniz alanı, boş alanlar, yerleşim alanı lekesel
bakışla birbirini dengeleyen ayrı dokular olarak düzenlenmelidir.
Kompozisyonda boşluklar ve yoğun kent dokusu dengelenirken,
farklı dokusal alanlarla (Boş alan, deniz, gökyüzü, ağaçlık
alan vs.) uyumu sağlanarak; görünüme devinim katacak,
göz hareketini kesintiye uğratmayan nesne , araç ve canlılarla,
dinamik bir kompozisyon ortaya çıkartılabilir.
Kompozisyonda cadde, sokak ve alanları resmin boşlukları
olarak kullanılabilir. Yolların kesiştiği alanlar yada
kent meydanları, mümkün olduğunca boş bırakarak, görünümün
görsel etkisini arttırabilirken, açık yada beyaz bırakarak
hem genel görüntüye nefes aldıracak alanlar yaratılır,
hemde binalardan oluşan adaları ve caddelerin anlaşılır
olması sağlanır.
Derinlik:
Yüksek bina, kuş, helikopter, uçak gibi nesne
ve canlılar, kent görünümlerinde derinlik yaratan unsurların
başında geliyor. Yüksek binalar, genel kent dokusu içinde
biraz abartılarak ve binanın kenar çizgileri biraz daha
kalınlaştırılarak, dokudan kopması sağlanarak genel görünümde
derinlik hissi uyanmasına neden olur. Bize yakın uçan
kuş, helikopter ve uçak gibi çizimlerin yarattığı espasla,
kente uzak bir bakış sağlayarak resimsel bir derinlik
sağlanabilir.
Işık yönünün doğru kullanılması, tonlamanın doğru yapılması,
iyi konstraslık yaratılması da derinliği arttırıcı etkenlerdir.
Bazı bölgelerde blok etkisi yaratacak ışık gölge ve tonlamaya
giderek boyut etkisi arttırılabilir.
Diğer bir derinlik etkisi de görünümün geriye doğru küçülerek
perspektif yaratılmasıdır. Bunu çok abartmadan, kent krokisi
etkisi ile kent resmi arasında durmalıdır. Ama sonuçta
kent görünümü, kenti tanımlayan resimsel bir dokudur.
Çizgi, figürler ve nesneler:
Çizgiler kopuk olmamalı. İnce kalın çizgiler kullanılarak
çizgi değeri yaratılmalı. Çizgi, kenarlarda ve gölge alan
bölgelerde kalınlaşmalı iç kısımlarda incelerek nesne
ve binalara göre bir ruh taşımalı. Kent görünümü çok büyütüldüğünde
yada ayrıntı alınıp basıldığında aynı temizlik ve netlik
te olmalı. Çizgiyi çizerken boyutluluk düşünülerek çizilmeli,
her köşe ve iç ayrıntılarda çizgi kullanılmamalı. Çünkü
bina, çatı, figür ve nesneleri parçaladığı için, yoğun
kent görünümü içinde algılanmaları zorlaşırken, genel
görünümün çok karışık olmasına neden olacaktır.
Yol, direk ve buna benzer paralel çizgi gerektiren çizimlerde
parelelliği sağlamak diğerleri kadar önemli bir unsur.
Çünkü parelelliği bozuk çizgiler bakışımızı sekteye uğratacağı
için algımızı zayıflatacaktır.
Aynı ton ve değerde olan nesne bina ve figürler, kenar
çizgisiyle bitirilmeli. Örneğin bina arasındaki ağaç çizimleri,
yakın ağaçlarla yada yakın tondaki ağaçlarla birleştirilerek
kenar çizgileriyle çizilip tanımlanmalı.
Her çizginin bir işlevi olmalı. Kararsız çizgi çizilmemeli,
çizgi kesin ve net olmalı.
Çizim herçeşit boyutta kullanılabileceği düşünülüp tasarlanmalı.
Kısaca kent görünümü, pul üzerinde de, dev panolarda da
kullanılabilir esneklikte olmalı.
Kent yaşamını yansıtan figürler, döneme ait ipuçları verirken,
esprili durumlar yaratarak eleştirisel değerlendirmeye
de yol açabilirler.
Figürler, karikatürüze edilmeden ve kent dokusunun önüne
geçmeyecek biçim ve sayıda düşünülmelidir.
Kentin bazı özelliklerini yansıtan figürler, fazla abartılmadan
birkaç yerde kullanılmalı. Örneğin; İstanbul'da taksilerin
sarı oluşu yada belediye otobüslerinin biçimi ve rengi
gibi kente ait özellikleri gösteren figür ve nesneler,
kent mimari dokusunun önüne çıkmayan biçimde dokunun bir
parçası olarak kullanılmalı. Tekrardan kaçınılmalıdır.
Renkler ve Tonlar:Çatı, ağaç, yeşil alan ve bina gibi
yüzeylerin renklerini oluştururken, o kentin iklim özelliklerini
de akıldan çıkartmamak gerekir. Örneğin Antalya'da sıcak
renkler kullanırken, Erzurum'da kullanacağımız renkler
iklimi ile ilgili bilgileri taşımalı. Daha etkili kent
görünümleri yaratmak için, renklere de buluşçu yaklaşmak
gerekir.
Bazı bina gruplarının arkasına gelen ağaçlar, daha koyu
boyanarak zemin etkisi yaratılarak, önündeki bina yada
bina grubu öne çıkartılırken, büyük alan oluşturan deniz,
gökyüzü, dağ, boş alan gibi boşluklar dokulu boyanarak
resimsel bir etki yaratılabilir.
Çalışma
Yöntemi:
Dağ, deniz, gökyüzü, boş alanlar, yüksek ve önemli
binaların konumları gibi unsurlar düşünülerek bakış yönü
belirlenip, kent kompozisyonu kroki temelinde oluşturulmaya
başlanır.
Bakış açısı yönünden çekilen ve hava fotoğraflarından
yararlanılarak, bina adaları çizilmeye başlanır. Bu parçalar
kent taslağı üzerinde birleştirilerek genel bir taslak
çizim ortaya çıkartılır. Bu taslak görünüm, yeni bir kağıda
çizgisi azaltılmış biçimde aktarılarak yeniden çizilir.
İçinde figür, nesne ve durumlar yerleştirilerek, genel
kompozisyon öğeleri gözden geçirilerek orjinal olabilecek
ikinci başka bir kağıda aktarılır. Ekleme ve çıkartmalar
yapılabilen bu aşamada görünümün orjinal çizimini oluşturma
süreci başlamıştır.
Çini mürekkeple çizilmiş kent görünümünün siyah-beyaz
orjinali, farklı kağıtlara fotokopi yada başka bir yöntemle
coğaltılır. Bunun nedeni renklendirmenin çoğaltma yöntemine
göre değişiyor olmasından kaynaklanır. Bu aşamada, serigraf,
gravür ve ofset vs. gibi çeşitli baskı tekniklerine uygun
orjinal hazırlama olanağı doğar. Tercihlere göre renklendirme
yapılarak orjinal görünüm çizimi ortaya çıkar.
Orjinal tercihi doğrultusunda ortaya çıkan renklendirilmiş
görünüm, bilgisayar ortamında müdahale görüp çoğaltılmaya
hazır hale getiriliyor. (Bilgisayar müdahalesi genellikle
ofset baskı tekniğiyle çoğaltma işlemlerinde yapılıyor.)
Bilgisayar ortamına girmeden önceki orjinal çerçevelenip
asılabilir hale gelirken, baskı sürecine girmiş çizimler,
tasarımın içinde illüstrasyonlara dönüşüp tasarımın parçası
haline gelirler.
Şimdiye kadar üretilen kent görünümleri ile çeşitli tasarımlar
gerçekleşti.
1-Posterler
2-Kitapçık ve broşürler
3-Pano ve
4-Kartlar
Posterler, kutu içinde etiketli biçim alırken, bazen arkası
baskılı broşür-posterlere dönüştü. Kent girişiyle başlayıp,
ortada katlamalı genel kent görünümünün olduğu, son sayfalarda
da kent çıkışıyla biten kitapçıklar ortaya çıktı.
Kısaca kent görünümleri, paspartulu çerçeveli, asılan
bir resim olurken, aynı zamanda çeşitli tasarımlarda kullanılmaya
ve paylaşılmaya açık, kentin ilgi çekici görsel tanımını
ortaya çıkarttı. |
